BURNOUT COACH

Omdat je verstand dol is op verhaaltjes: de pijl en boog

Vaak vragen mensen hoe lang het duurt voordat ze uit hun burnout zijn. Een veelgebruikte uitdrukking als mensen overspannen of burnout zijn, is de constatering "dat de boog te lang gespannen heeft gestaan". Ik gebruik diezelfde boog om aan te geven hoe lang het duurt voordat je uit je burnout bent (de vergelijking zal ook duidelijk maken dat je er niet of in of uit kunt zijn: het is een geleidelijke schaal).

Zie even een boog (van pijl en boog) voor je. Trek het touwtje waar de achterkant van de pijl tegenaan komt te liggen, strak naar achteren. Trek het zover als je kunt naar achteren: de boog staat nu maximaal gespannen. Zie de boog maar als je lichaam en je verstand als dat (inclusief het touwtje) wat de boog onder spanning zet. De ironie van het leven is dus dat jij dit dus allemaal zelf doet. Er is een specifieke reden waarom je je hier niet bewust van bent, dat komt later aan bod.

Veel mensen denken dat als ze eenmaal ingestort thuiszitten, die boog vanzelf wel weer wat meer ontspant. Dat doet 'ie overigens ook, maar wel minimaal. Dan is er de categorie mensen die die minimale ontspanning van de boog voelt en weer aan het werk gaat.

Pak die boog weer eens voor ogen: je bent nu de moedige medewerker (of juist domme medewerker: die twee grootheden liggen heel dicht bij elkaar) die met dat beetje ontspanning van zijn eigen boog weer aan het werk gaat. Visualiseer even dat verschil van volledige spanning tot een klein beetje ontspanning: zie het touwtje iets naar voren springen.

Oké, onze ijverige medewerker gaat aan het werk, dus doet een pijl in zijn boog (stelt zichzelf dus een doel), trekt het touwtje helemaal naar achteren en….fffffffflup….de pijl valt vlak voor 'm op de grond. Simpelweg omdat een boog alleen dan optimaal werkt als 'ie van volledige spanning naar volledige ontspanning kan.

Een mens is niet anders. Prent dit principe goed in je hoofd! Het is overigens ook het beeld dat veel mensen laten zien voordat ze daadwerkelijk op- of doorbranden: ze blijven een paar keer een weekje 'ziek' thuis om weer wat ontspanning in de boog te krijgen en gaan vervolgens weer aan het werk. Maar ze merken keer op keer dat hun pijlen niet (meer) op de gewenste manier doel treffen. Het is ook geen toeval dat bijna iedereen die burnout gaat, klaagt over een periode waarin "niets meer uit de handen komt". En dat terwijl ze het gevoel hebben zich volledig in te spannen. Dat is precies die pijl die afgeschoten wordt in een boog die niet meer van spanning naar volledige ontspanning kan: de pijl valt, voor ook maar in de richting van het doel te komen, neer op de grond. En die boog blijft ook maar klagen over de onnodige spanning (gebrek aan daadwerkelijke ontspanning dus): hij kraakt en piept. Voel die pijn in je nek, schouders en onderrug: voel je kaken op elkaar geklemd zitten, hoor jezelf 's nachts in je slaap tandenknarsen. Nee, die boog is niet gelukkig en roept om het hardst om tijdige ontspanning.

Sommige burnout deskundigen menen dat een burnout onherstelbare schade kan geven. Ik ben het daarmee volledig eens. Neem de pijl en boog maar weer in combinatie met de moedige/domme medewerker. Hij blijft dit keer op keer proberen: pijlen schieten met van volledige spanning naar een beetje ontspanning. Zijn pijlen blijven vlak voor 'm op de grond vallen en treffen dus nimmer meer goed hun doel. Deze medewerker heeft niet door dat hij te weinig kan ontspannen en denkt dus dat het ligt aan een gebrek aan inspanning en trekt zijn boog steeds nog iets strakker aan (al dan niet aangemoedigd door werkgever/Arbo-psycholoog). Nahja, u begrijpt, de boog verliest z'n elasticiteit of buigzaamheid en zal daardoor nooit meer zo krachtig een pijl naar het doel kunnen schieten als voorheen. Om de metafoor nog meer kracht bij te zetten: de boog kan ook breken.

Goed, weer terug naar de oorspronkelijke vraag: Hoe lang duurt het voordat je uit de burnout bent?

Feitelijk bepaal jij dat zelf. De medewerker uit bovenstaande voorbeeld, meende duidelijk veel te snel uit zijn burnout te zijn. Maar het is wel het principe waarlangs de beslissing ligt of jij er 'uit' bent of niet. Het gaat hoe dan ook om de mate waarin jij in staat bent om je eigen boog weer te ontspannen en nog belangrijker: dat in verschillende situaties ook steeds weer kunnen herhalen. Oftewel: probleemloos van inspanning naar ontspanning leren gaan en vice versa, dat is 'uit je burnout komen'.

Daar hoort dus onvermijdelijk bij dat je op je bek gaat: je spant in, bent even niet attent en 'vergeet' de spanning in de boog volledig los te laten, maar je spant 'm wel steeds opnieuw weer verder aan. Gevolg is een terugval. Die terugval is zo groot als jouw hardnekkigheid om je eigen spanning te negeren. Houd jij de boog gespannen, dan kom jij niet uit je terugval en dus niet uit je burnout. Heel simpel en dat principe is spijkerhard en onverbiddelijk: het moment dat je deze onverbiddelijkheid leert waarderen dan maak je een doorbraak mee. Het verzet tegen de onverbiddelijkheid van je zelf als systeem (analoog naar de pijl en boog) is gelijk aan het opbouwen van stress zonder volledig te ontladen. Niets zo fijn als een lichaam/geest dat onverbiddelijk zijn grenzen aangeeft.

Op een gegeven moment (en dat is in mijn ogen pas de grens waarbij iemand kan stellen dat hij/zij uit de burnout is) merk je tijdens het steeds beter, meer en vaker ontspannen van je boog dat je zelfs onder de 'standaard spanning' van voor je burnout bent geraakt. Dat is de fase waarin je de vruchten gaat plukken van je harde werken en periode van pijn in je leven. Je hebt op dat moment echt door hoe het principe werkt: neem de tijd om daarvan te genieten. Ben je er nog niet, stel jezelf dan ten doel om te door te werken aan jezelf totdat je dat moment herkent en geloof me: dat moment komt.

Het is er eigenlijk al, maar je weet het nog niet te vinden. Totale ontspanning is namelijk een relatief eenvoudig principe: feitelijk doe je ontzettend veel moeite om gespannen te blijven en dus weg te blijven van je ontspanning. Dat heeft te maken met wat in het begin al genoemd werd over bewust-zijn. Ik schreef al dat je je lichaam als de boog kunt zien en je verstand als datgene wat de boog onder spanning zet. Feitelijk is het touwtje slechts je verstand: andersom, je verstand is dus niet meer dan het touwtje (!).

Het probleem heeft kunnen ontstaan doordat jij je verstand de macht hebt gegeven over het inspannen van de boog. Niet jij trekt het touwtje aan, maar je verstand en het bepaalt ook nog hoe ver en hoe lang je het touwtje aantrekt en dus de boog onder spanning zet. Ook daar is weer een reden voor: je bent je teveel gaan identificeren met je verstand. "Je denkt te zijn wie je denkt dat je bent." Een lastige zin, maar als je 'm niet gelijk begrijpt, dan komt dat ofwel na het lezen van deze site ofwel ergens in je proces van uit je burnout komen. De clichévariant die op hetzelfde neerkomt, is: "Je bent je denken niet".

Probleem is dat jouw verstand veel te beperkt is in zijn capaciteiten om ook maar op een noemenswaardig afdoende manier de boog (jouw lichaam) te besturen (het systeem van inspannen en ontspannen). Maar toch, laat jij je verstand dat doen. Simpelweg omdat jij je verstand veel te serieus neemt: jij gelooft dat wat je denkt waar is en dat het een correcte afspiegeling is van een, nee DE, realiteit. En dat terwijl ik je zo kan horen zeggen: "zoveel mensen, zoveel meningen"…hoeveel verschillende mentale plaatjes van de realiteit (of zal ik het nu dan toch maar op een realiteit houden) zijn dat dan? Meer dan vijf miljard geloof ik.

Welnu, feit is dat verreweg het overgrote deel van je lichamelijke functies geheel onbewust aangestuurd wordt en wat doe jij (of beter: jouw verstand)? Jij zegt: "Aan de kant, laat mij maar effe!" Vergeleken bij de complexiteit van het functioneren van jouw lichaam is je verstand qua complexiteit een lachertje: je verstand wil en kan niet besturen, het wil slechts beheersen/controleren. En daar ga je, van leven vanuit zintuiglijke waarneming ga je naar leven vanuit een mentaal/verstandelijk plaatje. Je hebt jezelf uit de realiteit, uit het huidige moment, uit het nu en dus uit jezelf getrokken: het contact met alles wat geautomatiseerd goed ging, is verloren, je verstand en alle mentale plaatjes die het naar hartelust en naar eigen belang vormt, heeft de macht over je lichaam en je welzijn. "Je bent het contact met je innerlijke kompas verloren", noemen ze het ook wel. Nou, eigenlijk ben je het contact niet kwijt; er zit alleen een heel vervelende en hardnekkige stoorzender tussen -> je verstand. Hoe dat heeft kunnen gebeuren? Naast talloze individuele redenen die eigenlijk niet eens zo interessant zijn voor de oplossing, is het ook een eenvoudig gevolg van een maatschappelijke tendens.

Vanaf kind af aan wordt je verstand getraind, gestimuleerd, beloond, aangemoedigd, enz enz. Het verstand en de ontwikkeling ervan is het speerpunt van de Westerse samenleving. Waar eerst de kerk overheerste, is het nu het verstand (aangestuurd en vormgegeven door de verwetenschappelijking van de Westerse samenleving). En om hen die zich inderdaad nog teveel identificeren met dan wel kerkelijke dan wel de wetenschappelijke principes: ze hebben beiden heel mooi en goed werk verricht en hun functie in de geschiedenis gehad. Maar een instrument of methode (kerk, wetenschap) zou altijd in dienst van bewust-zijn moeten werken en de verhouding ligt voor veel mensen andersom, waardoor ze zichzelf verliezen, de macht uit handen geven en dus onbewust worden.

Maar dit stukje beschouwing is gewoon onderdeel van de grap die ik aan jou vertel. Het feit dat er maatschappelijke en individueel talloze oorzaken ten grondslag liggen aan jouw burnout, doet er helemaal niet toe. Wat er wel toe doet, is dat jij je identificeert met die oorzaken. Jij denkt je verleden te zijn: ook maar iets van een vaste, onoverkoombare relatie met dat verleden te hebben. Het verleden bestaat echter alleen nog in gedachten: ze zijn invulling van het plaatje dat jij van jezelf hebt gemaakt in je hoofd. Van je mentale zelfbeeld: meer niet. Besef wat het betekent dat de een zijn verleden enorm prominent met zich meedraagt en de ander los van zijn/haar leven leeft. Jij bent niet anders dan die ander: je gaat alleen anders om met je gedachten, met de identificatie van je gedachten.

Terug naar het begin.